Open Source: Κάνει για τους «μικρούς»;

0. Καταρχάς, μερικοί όροι

«Δωρεάν Λογισμικό» vs. «Ελεύθερο Λογισμικό» vs. «Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα» (που ενδέχεται να το συναντήστε και σαν «ΛΑΚ» εντός του παρόντος κειμένου)

Εν Αγγλιστί:

«Free Software» - «Free» όπως τη «Δωρεάν Μπύρα»

vs.

«Free Software» - «Free» όπως την «Ελευθερία του Λόγου»

vs.

«Open Source Software» ή «OSS» - «Open» όπως το «Ανοικτό Βιβλίο» που μπορούν όλοι να διαβάσουν και να χρησιμοποιήσουν το περιεχόμενο ελεύθερα, αλλά υπό κάποιους –όχι όμως περιοριστικούς ως προς τη δημιουργικότητα– όρους.

Λοιπόν, αυτοί οι ορισμοί μπορεί να συγχύζουν εκ πρώτης (και δεύτερης και τρίτης) όψεως ως προς το σε τι διαφέρουν μεταξύ τους και ως προς το που σταματά ο ένας και που αρχίζει ο άλλος... Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν «κοινά εδάφη» μεταξύ των, αλλά ως μεμονωμένοι υποδηλώνουν διαφορετικές έννοιες. Για να μην μπλέξουμε περαιτέρω τα μπούτια μας και για χάρη συντομίας (για να αρχίσει επιτέλους αυτό το άρθρο!), ας ορίσουμε χονδροειδώς ότι θα αναφερόμαστε σε λογισμικό το οποίο είναι: Δωρεάν (άνευ κόστους απόκτησής), με δικαίωμα στο κοινό να το αλλάζει, αναπαράγει και να διαθέτει, με όποιο τρόπο θέλει. Αυτό που θα μας απασχολήσει περισσότερο εδώ είναι το «Δωρεά» και κατά πόσο αυτό το «Δωρεάν (από την άποψη του Λογισμικού Ανοικτού Κώδικα) μπορεί να προσφέρει κάτι στις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις («ΜΜΕ») και πόσο.

Πριν συνεχίσουμε, θα απολογηθώ στους τυπολάτρες αναγνώστες μας, όχι μόνο για την μη απόλυτη τήρηση των όρων ορθολογιστικά, αλλά και για την αδιάκριτη εναλλαγή από την Ελληνική στην Αγγλική γλώσσα και αντίστροφα.

1. «Δωρεάν»; Μα ο Μούχτης ‘εν επέθανεν;

Η ιδέα του «δωρεάν / ελεύθερου / ανοικτού λογισμικού» προεκτείνεται στη διασημότητα του Λειτουργικού Συστήματος Linux (σαν μια εναλλακτική επιλογή των Windows) καθώς και άλλων λογισμικών Ανοικτού Κώδικα, όπως το OpenOffice.org (οικογένεια εφαρμογών παρόμοια με το γνωστό σε όλους μας Microsoft Office) , το osCommerce (CMS για online πωλήσεις) κλπ.

Μπορεί τα μόλις αναφερθέντα λογισμικά να έγιναν ευρέως γνωστά σχετικά πρόσφατα, εν τούτοις ο όρος «Ανοικτός Κώδικας» δεν είναι κάτι το καινούριο. Κατ’ ακρίβεια, η βασική υποδομή του Διαδικτύου βασίζεται ως επί το πλείστον σε Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα, συμπεριλαμβανομένου: του Apache (όπου οι περισσότεροι των μισών web server ανά το παγκόσμιο τρέχουν με αυτό) , το sendmail (το πιο σημαντικό και ευρέως διαδεδομένο πρόγραμμα μεταφοράς email στο Διαδίκτυο) και OpenSSL (αλγόριθμος για κρυπτογραφημένη μεταφορά δεδομένων μέσω του (Δια)δικτύου) κ.α.

Κατά καιρούς τα project Ανοικτού Κώδικα έχουν αποδοκιμαστεί, υποτιμηθεί, έτυχαν αρνητικής κριτικής, ακόμη και δαιμονοποιήθηκαν από κάποιες μεγάλες εταιρείες «κλειστού» λογισμικού. Διαβόητο παράδειγμα, η δήλωση του Γενικού Εκτελεστικού Διευθυντή της Microsoft, Steve Ballmer: «Το Linux είναι ένας καρκίνος που προσκολλάται σε οτιδήποτε αγγίζει όσο αφορά την πνευματική ιδιοκτησία»... με άλλα λόγια: Το Linux είναι Open Source (άρα, συνήθως, δωρεάν), άρα ότι βασίζεται, συνεργάζεται και σχετίζεται με Linux κατά πάσα πιθανότητα είναι επίσης Open Source (άρα συνήθως, επίσης δωρεάν). Άρα, εάν στο τέλος γίνουν όλα δωρεάν και όλοι θα μπορούν να εξασφαλίζουν λογισμικό δωρεάν και να το χρησιμοποιούν και να το «μοτιφάρουν» όπως θέλουν και να το δίνουν παρακάτω, τότε ποιος στο διάολο θα θέλει να δίνει λεφτά για να αγοράζει «κλειστό» λογισμικό στο μέλλον;; - άρα δεν χωράει αμφιβολία: Open Source is Communism! (σ.σ.: κάντε μία εύρεση στο Διαδίκτυο με το τελευταίο, πολύ γέλιο!).

Πέρα του αστείου της κουβέντας, αυτό το πράγμα (η «δυσοίωνη Ανατολή του κουμμουνιστικού εφιάλτη») δεν πρόκειται να γίνει για διάφορους λόγους, αλλά συγκρατήστε τον ειρμό της σκέψης. Επανερχόμενοι στη στάση που τηρούν μερικές μεγάλες εταιρείες κλειστού λογισμικού, εγείρεται το ερώτημα κατά το πόσο εμπίπτουν στην περίπτωση του «Γυμνού Βασιλιά». Μπορεί να προσποιούνται ότι το ΛΑΚ είναι κάτι το όχι σοβαρό και άνευ σημασίας, αλλά η αλήθεια είναι ότι είναι σημαντικό: το γεγονός ότι είναι ελεύθερο και δωρεάν δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Και καταλήγουμε στο ερώτημα: Κατά πόσο όλα αυτά τα επιχειρήματα όπως το «είναι δωρεάν», «είναι ανοικτό», «βασίζεται σε ανοικτά πρότυπα» κλπ είναι αρκετά ώστε να μπορούν να αναδείξουν το ΛΑΚ ως την πανάκεια που θα κάνει τη ζωή των Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων (με περιορισμούς σε κεφάλαιο, ανθρώπινο δυναμικό και γνώσεις στην Πληροφορική) καλύτερη.

2. Μα τι σημαίνει τελικά «Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα»;

Επαναληψούλα: Κάποιος γρήγορα θα μπορούσε να απαντήσει: «Το ΛΑΚ είναι λογισμικό που είναι δωρεάν», ή με πιο τραχύ ύφος: «ΛΑΚ είναι οτιδήποτε πρόγραμμα που δικαιούσαι να το κατεβάζεις δωρεάν από το Διαδίκτυο και να το κάνεις ότι θέλεις»... Βέβαια αυτοί οι αφορισμοί λίγο βοηθούν στο σχηματισμό μιας ορθής εικόνας και συχνά συγχέουν τις γνώμες των ανθρώπων για το τι αποτελεί «ελεύθερο» λογισμικό, «freeware», «shareware», «ανοικτού κώδικα» κλπ.

Όχι πως επηρεάζει το θέμα μας (άρα μπορείτε να αγνοήσετε, αν θέλετε, το ακόλουθο κομμάτι), αλλά υποχρεούμαι να βάλω τα πράγματα σε μία τάξη.

ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ακολουθούν geek πληροφορίες που μπορούν να διαβαστούν με ασφάλεια μόνο από αξύριστους τύπους με γυαλιά χωρίς κοινωνική ζωή πέραν των online forums και του wikipedia.

Η Πρωτοβουλία Ανοιχτού Κώδικα (OSI - Open Souce Initiative) καθορίζει τον ανοικτό κώδικα ως λογισμικό που παρέχει τα ακόλουθα δικαιώματα και υποχρεώσεις: Καμιά αμοιβή δικαιωμάτων εκμετάλλευσης ή άλλων δεν επιβάλλεται στην αναδιανομή του ανοιχτού κώδικα. Διαθεσιμότητα του πηγαίου κώδικα. Δικαίωμα να δημιουργηθούν τροποποιήσεις και παράγωγες εργασίες. Μπορεί να απαιτείται οι τροποποιημένες εκδόσεις να διανέμονται ως η αρχική έκδοση συν οι τροποποιήσεις (διακριτά). Καμία διάκριση ενάντια σε πρόσωπα ή ομάδες. Καμία διάκριση ενάντια στα πεδία της προσπάθειας. Όλα τα δικαιώματα που χορηγούνται πρέπει να διατηρούνται στις αναδιανεμημένες εκδόσεις. Η άδεια εφαρμόζεται στο πρόγραμμα συνολικά, αλλά και σε κάθε ένα από τα συστατικά του. Η άδεια δεν πρέπει να περιορίζει άλλο λογισμικό, επιτρέποντας κατά συνέπεια την διανομή λογισμικού ανοικτού κώδικα και κλειστού κώδικα μαζί. Συχνά οι όροι «Ελεύθερο Λογισμικό» και «Ανοικτός Κώδικας» συγχέονται. Ενώ είναι παρόμοιοι, έχουν αξιόλογες διαφορές. Όταν μιλάμε για το «ελεύθερο λογισμικό», δεν μιλάμε για το δωρεάν freeware λογισμικό, δηλαδή λογισμικό που υπάρχει εξ ολοκλήρου διαθέσιμο δωρεάν στο ευρύ κοινό. Αντί αυτού, μιλάμε για το λογισμικό που έχει χορηγηθεί υπό την άδεια του Ιδρύματος Ελεύθερου Λογισμικού (FSF - Free Software Foundation) και της γενικής δημόσιας άδειας (General Public License) GNU. Σύμφωνα με τον ορισμό του Ιδρύματος Ελεύθερου Λογισμικού: «Το ελεύθερο λογισμικό πραγματεύεται την ελευθερία των χρηστών να το τρέξουν, να το αντιγράψουν, να το διανείμουν, να το μελετήσουν, να το αλλάξουν και να το βελτιώσουν». Αντιπαραβάλλοντας τους ορισμούς του Ανοικτού κώδικα και του Ελεύθερου Λογισμικού, ανακαλύπτουμε ότι κάθε Ελεύθερο Λογισμικό είναι και Ανοικτού Κώδικα, αλλά όπως ορίζει το Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού, δεν χαρακτηρίζονται ως Ελεύθερο Λογισμικό όλα τα προγράμματα Ανοικτού Κώδικα. Η διαφορά προκύπτει κυρίως από την αποκαλούμενη συμβατότητα αδειών, αλλά σε μεγάλο βαθμό οι διαφορές είναι κυρίως φιλοσοφικές και μη ουσιαστικές. μτφρ: Θάνος Κυρίτσης (www.hellug.org) από Mark Webbink - www.groklaw.net

ΤΕΛΟΣ Προειδοποίησης. Συνεχίστε να διαβάζετε με σχετική ασφάλεια

Λοιπόν, όλα αυτά που λεχθήκαν πιο άνω φαίνονται πολύ ωραία. Εκτός βέβαια αν απευθύνονται σε ανθρώπους που δεν έχουν ιδέα τι στο καλό σημαίνουν όροι όπως «Πηγαίος Κώδικας», «Τεχνολογικά ουδέτερο», τη σημασιολογία και τις νομικές τους προεκτάσεις... που είναι ακριβώς η περίπτωση του 99.9% των ανθρώπων που δεν σπούδασαν Πληροφορική, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων Μικρών και Μεσαίων επιχειρηματιών.

Άρα, αφού αντιλαμβανόμαστε ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο εύκολα και τέλεια, είναι αναγκαίο να αναλύσουμε πως το ΛΑΚ μπορεί να συσχετιστεί με τις ανάγκες των Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων.

3. Λογισμικό Ανοικτού Κώδικα: Κάνει για τις Μικρές και Μεσαίες Επιχειρήσεις;

Κατά καιρούς (όπως και τρεχόντως) υπήρξε μεγάλη αντιπαράθεση σε μελέτες και τεχνικές αναφορές σχετικά με τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της χρήσης Λογισμικού Ανοικτού κώδικα vs. λογισμικού «κλειστού» κώδικα. Δυστυχώς όμως οι γνώμες που εκφράζονται σε πολλά από αυτά τα παμφέτα (που μοστράρουν σε ιστοσελίδες εταιρικών συμπράξεων, ομάδων ειδικού ενδιαφέροντος και άλλων οργανισμών), διακατέχονται από ένα άρωμα μεροληψίας... που μερικές φορές είναι διακριτικό, άλλες φορές σκόπιμα δεν κρύβεται. Tip: την επόμενη φορά που θα συναντήσατε αναφορές αποτελεσμάτων μελετών από «ανεξάρτητους οργανισμούς μελετών», ψάξτε να βρείτε ποιοι «επιχορηγούν» αυτή τη μελέτη, ή / και προς σε ποιους ο συγκεκριμένος οργανισμός είναι φίλιος.

Στο παρών άρθρο εξετάζουμε το θέμα πιο σφαιρικά, αντλώντας συμπεράσματα για την καταλληλότητα του ΛΑΚ στις ΜΜΕ.

3.1 Απάλειψη κόστους απόκτησης και παραχώρηση ελευθεριών στη χρήση

Ένα από τα χαρακτηριστικά ενός ΛΑΚ είναι ότι υπόκειται σε ένα μοντέλο αδειοδότησης που παραχωρεί σε οποιονδήποτε το δικαίωμα να το χρησιμοποιήσει και να το τροποποιήσει (μεταξύ άλλων) άνευ χρηματικού κόστους. Άρα, δεν απαιτείται για τις ΜΜΕ να ξοδέψουν χρήματα για την απόκτηση του ΛΑΚ και επίσης μπορούν νόμιμα να το τροποποιήσουν για να ικανοποιεί τις δικές τους συγκεκριμένες ανάγκες. Οι πιο γνωστές εφαρμογές ΛΑΚ είναι η οικογένεια Λειτουργικών Συστημάτων Linux, τo Apache (web server) και το OpenOffice.org.

Το προφανές πλεονέκτημα της απάλειψης του κόστους αγοράς πακέτων ΛΑΚ καθίσταται ως σοβαρό επιχείρημα για τις ΜΜΕ με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες προς επένδυση για τέτοιες αγορές. Επιπρόσθετα, τα πακέτα ΛΑΚ θέτονται σε εφαρμογή σχετικά γρήγορα, συνήθως υπάρχει μία online κοινότητα όπου τα υποστηρίζει, έχουν υψηλό βαθμό εξατομίκευσης («highly customizable») και δεν συνιστούν πραγματικό «κλείδωμα» για τον πελάτη / χρήστη (σ.σ.: «κλείδωμα» του πελάτη από συμβόλαια και δημιουργία εξάρτησης - αναγκαστικό «δέσιμο» σε μία αποκλειστική τεχνολογία μίας εταιρείας).

Αληθώς, το πλεονέκτημα της επιλογής απόκτησης ΛΑΚ άνευ κόστους αγοράς ως «εναλλακτικής» του λογισμικού «κλειστού» κώδικα αποτελεί μία υπολογίσιμη επιλογή προς εξέταση για μια ΜΜΕ.

3.2 Αλλαγή στάσης υπέρ της νομιμότητας

Η επιλογή απόκτησης ΛΑΚ γίνεται πιο υπολογίσιμη και για άλλους λόγους πέραν της εξοικονόμησης χρημάτων. Η προτίμηση απόκτησης ΛΑΚ γίνεται ακόμα πιο ρεαλιστική, λόγω της (σχετικά) πρόσφατης (για την Κύπρο) εισαγωγής πιο αυστηρής νομοθεσίας και εφαρμογής της εναντίων της παράνομης αντιγραφής copyrighted λογισμικού. Μεταξύ άλλων η εφαρμογή των μέτρων προνοεί αιφνιδιαστικούς ελέγχους με εισόδου άνευ ανάγκης εντάλματος στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων από ειδικό ουλαμό της αστυνομίας όπου ελέγχει τα παρόντα συστήματα για παράνομα εγκατεστημένο λογισμικό. Μην με ρωτάτε κατά πόσο εφαρμόζεται τακτά αυτό στην Κυπριακή πραγματικότητα, αλλά ο νόμος προνοεί βαριές ποινές στους παραβάτες (και τα νέα για κάποιες εταιρίες που τιμωρήθηκαν με τσουχτερά πρόστιμα δεν άργησαν να διαδοθούν). (σ.σ. Αυτό που λέγεται ότι συμβαίνει σε άλλες χώρες της Ευρώπης, είναι ότι καθώς οι ελεγκτές βρίσκονται προ των πυλών, όλοι εντός της επιχείρησης «γυρίζουν» προσωρινά τους υπολογιστές από τη συνηθισμένη λειτουργία με παράνομο λογισμικό, σε ένα άλλο δίσκο που τρέχει Linux, OpenOffice κλπ, μέχρι να φύγουν οι ελεγκτές).

Επιπλέων, οι εταιρείες «κλειστού» λογισμικού εντείνουν τις προσπάθειες και τα μέτρα προς προστασία των προϊόντων τους (π.χ. εντοπισμός παράνομα αντιγραμμένου λογισμικού μέσω του Διαδικτύου, περιορισμούς στη λειτουργία, απόκλιση πρόσβασης σε online updates και υπηρεσίες κλπ). Μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε και τις συμπράξεις των εταιριών όπου ενεργούν προς αυτό το σκοπό (βλέπε Business Software Alliance – BSA).

3.3 Πληθώρα Εναλλακτικών Επιλογών

Σήμερα υπάρχει μια πληθώρα λογισμικών λύσεων Ανοικτού Κώδικα οι οποίες είναι διαθέσιμες να αποκτηθούν άνευ χρηματικού κόστους. Πολλής κόσμος όμως, είτε δεν γνωρίζει την ύπαρξή αυτών των λογισμικών, είτε είναι προκατειλημμένος όσο αφορά τη λειτουργικότητά, αξιοπιστία και συμβατότητα αυτών.

Εν τούτοις, μια εταιρεία μπορεί κάλλιστα π.χ. να επιλέξει να χρησιμοποιήσει για e-commerce σύστημα το osCommerce (δωρεάν ΛΑΚ) αντί ένα αντίστοιχο σε δυνατότητες σύστημα «κλειστού» κώδικα που μπορεί να κοστίζει εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες λίρες. Άλλα παραδείγματα λύσεων ΛΑΚ vs. λύσεων «κλειστού» κώδικα: GIMP vs. Adobe Photoshop (για επεξεργασία εικώνας), OpenOffice.org vs. Microsoft Office, Mozilla Thunderbird vs. Microsoft Outlook (πρόγραμμα ανάγνωσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου), PHP vs. ASP (για script programming) και πολλά άλλα...

Ένα άλλο πλεονέκτημα της χρήσης ΛΑΚ είναι ότι μπορούν να δουλέψουν μαζί και να βασιστούν πάνω σε άλλες ΛΑΚ τεχνολογίες (άρα επίσης δωρεάν). Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να εγκαταστήσει ένα Σύστημα Διαχείρισης Περιεχομένου Ιστοσελίδων (CMS – Content Management System όπως το osCommerce, Plone κλπ) στην πλατφόρμα «LAMP» (Linux Λειτουργικό Σύστημα, Apache Web Server, MySQL σαν βάση δεδομένων και PHP ή Perl ή Python γλώσσες προγραμματισμού).

Με μια απλή επίσκεψη στο SourceForge (www.sf.net) θα διαπιστώσετε την πληθώρα των (εναλλακτικών) επιλογών που προσφέρονται σαν δωρεάν downloads.

3.4 Όχι πια «τόσο δύσκολο»

Επιπρόσθετα, τα παλιά σλόγκαν περί των ΛΑΚ ότι είναι πολύπλοκα, δύσκολα στον χειρισμό (και ότι «χρειάζονται Linux για να τρέξουν») δεν φέρονται πλέον ως αληθή: σήμερα, υπάρχουν πολλά πακέτα ΛΑΚ που μπορούν να τρέξουν σε ένα ευρύ φάσμα πλατφορμών (συμπεριλαμβανομένου και Windows) και είναι εύκολα προς τη χρήση.

Ενθαρρυντικό είναι το γεγονός ότι οι τεχνολογίες ΛΑΚ φαίνεται επιτέλους να έχουν ενσωματωθεί σε κοινά πλαίσια προτύπων και έτσι να έχουν ξεπεράσει τις μεταξύ των δυσκολίες ασυμβατότητας... Και αυτός είναι ένας λόγος της αυξανόμενης χρήσης συστημάτων ΛΑΚ τα τελευταία χρόνια.

3.5 Όλα καλά; Όχι βέβαια!

Και εδώ που ίσως να νομίζατε ότι ο υποφαινόμενος είναι προκατειλημμένος και ότι μεροληπτεί υπέρ του ΛΑΚ, ήρθε η ώρα να δούμε και την άλλη πλευρά: τα μειονεκτήματα. Το πιο διαβόητο είναι σε πολλές περιπτώσεις η απουσία επίσημης και άμεσης τεχνικής υποστήριξης πακέτων ΛΑΚ, καθώς και αδυναμίες στην περί αυτών τεκμηρίωση και εκπαίδευση.

Το θέμα της τεχνικής υποστήριξης είναι σε αρκετές περιπτώσεις ένα από τα σοβαρά μειονεκτήματα. Φανταστείτε τι απάντηση θα προτιμούσε να ακούσει ένας διευθυντής στην περίπτωση αντιμετώπισης κάποιου σοβαρού τεχνικού προβλήματος: «θα συμβουλευτούμε το online forum της ιστοσελίδας που κατεβάσαμε το πρόγραμμα ΛΑΚ, με την ελπίδα ότι θα υπάρχει λύση και κάποιος θα μας τη δώσει από καλοσύνη του», ή «θα πάρουμε τηλέφωνο την κατασκευάστρια εταιρεία, που είμαστε με συμβόλαιο μαζί τους, να γκρεμοτσακιστούν αμέσως να έρθουν να το φτιάξουν»;

Είναι και το θέμα του τι προτιμά να χρησιμοποιεί ο υπόλοιπος κόσμος. Σας παραθέτω μια γουστόζικη ιστορία όπως μας την είπε ένας φίλος από τη Microsoft Κύπρου: «Είχα πάει στην περιοχή Κοκκινοχωρίων για να μια συνάντηση δημοσίων σχέσεων με τον ιδιοκτήτη κάποιου μαγαζιού ηλεκτρονικών υπολογιστών. Ο παρέας προτίμησε να βρεθούμε σε ένα καφέ εκεί κοντά, αντί στο μαγαζί του, προφανώς επειδή θα νόμιζε ότι θα ερχόμουν να τον «ελέγξω» αν πουλά νόμιμα Windows ή όχι. Η πρώτη του αντίδραση ήταν κάπως απότομη, λέγοντας «Κοίταξε, πριν αρχίζουμε, ξεκαθαρίζω ότι στο μαγαζί υποστηρίζουμε τα Linux»... «Πολύ καλά» του είπα, «δεν έχει πρόβλημα. Πες μου όμως αυτό: οι πελάτες σου, σου ζητούν Linux ή Windows;» Εκείνη τη στιγμή η συζήτηση άλλαξε αέρα...». Άρα, όταν ένας Μικρός-Μεσαίος επιχειρηματίας θα επιλέξει τι λογισμικό θα αγοράσει (ΛΑΚ ή «κλειστού» κώδικα), θα κοιτάξει πρώτα ποιο πακέτο επικρατεί στην τοπική αγορά – άρα αυτό θα έχει και την καλύτερη υποστήριξη. Και όπως είπε και σε διάφορες περιπτώσεις ο Bill Gates: «Δεν έχει σημασία εάν ένα προϊόν καθαυτό είναι καλύτερο ή όχι από ένα άλλο (!)», εννοώντας ακριβώς αυτό: το status quo της αγοράς είναι μια σημαντική επιρροή σε τέτοιες αποφάσεις. Πόσοι θα προτιμούσαν να είναι οι πρώτοι (και οι μόνοι) που θα δοκίμαζαν ένα πακέτο ΛΑΚ - κι ας φημολογείται ότι είναι και «πολύ καλύτερο» από τα αντίστοιχα «κλειστού» κώδικα;

Ή ακόμη, πόσοι είναι αυτοί που το κάνουν να παρατήσουν τα γνωστά σ’ αυτούς υφιστάμενα πακέτα «κλειστού» κώδικα για κάποιο («πολύ καλύτερο») πακέτο ΛΑΚ, αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος; Παράδειγμα: αφού τα πακέτα ΛΑΚ είναι «πολύ καλύτερα», τότε γιατί γράφω αυτές τις γραμμές σε Microsoft Word σε ένα υπολογιστή που τρέχει σε Windows XP; (σ.σ.: που παρεμπιπτόντως, είναι και τα δύο αγορασμένα νόμιμα, ευχαριστώ πολύ). Απλούστατα, από τη στιγμή που είμαι λειτουργικός με τα παρών συστήματα, γιατί να γυρεύω αλλού;

Άρα, παρά το ενδιαφέρων που μπορεί να έχει το κεφάλαιο του ΛΑΚ, πολλές ΜΜΕ απλά δεν έχουν τις γνώσεις, πολυτέλεια και άνεση χρόνου για να πειραματίζονται υποκινούμενες περισσότερο με τον ενθουσιασμό του χομπίστα.

Παρόλο που αναφερθήκαμε πριν στο γεγονός ότι η χρήση ΛΑΚ δεν συνιστά πραγματικό «κλείδωμα» για το χρήστη, τα πρότζεκτ ΛΑΚ είναι επιρρεπή στο κίνδυνο του «Fork»: Λόγω της όχι-και-τόσο-δεσμευτικής μεθοδολογίας και διαχείριση ανάπτυξης των πρότζεκτ ΛΑΚ, μπορεί ανά πάσα στιγμή και για οποιαδήποτε διαφωνία η ομάδα ανάπτυξης να διασπαστεί και να δημιουργηθούν δύο «κλώνοι» του ίδιου πρότζεκτ. Αυτό μπορεί να έχει καλά και κακά αποτελέσματα, αλλά σίγουρα αυτή η αβεβαιότητα δεν μπορεί να αγνοηθεί σαν ένα σημαντικό ρίσκο που πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά για τη λήψη τέτοιας απόφασης.

Τέλος, ένα άλλο σημείο που πρέπει να διευκρινιστεί, είναι το κυριολεκτικό του «δωρεάν» στα πακέτα ΛΑΚ. Μπορεί ο χρήστης να μην χρειάζεται να ξοδέψει χρήματα για την απόκτηση κάποιου ΛΑΚ, από την άλλη όμως το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας (κόστος υποστήριξης, εκπαίδευσης, μίσθωσης έμπειρου προσωπικού εντός της εταιρείας, εργατοώρες και λοιπά εταιρικά λειτουργικά έξοδα) ενδέχεται εν τέλει να είναι υψηλότερο από το συνολικό κόστος αγοράς κάποιου λογισμικού «κλειστού» κώδικα.

6.8. Μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα: Ρίσκα και Εμπόδια Εφαρμογής ΛΑΚ στις ΜΜΕ

Θα αναλύσουμε τον καταλυτικό ρόλο που αναπόφευκτα έχει το «ψηφιακό κενό» μεταξύ των μεγάλων και των μικρών-μεσαίων επιχειρήσεων: δηλαδή, τις αδυναμίες και ελλείψεις που συνήθως αντιμετωπίζουν οι ΜΜΕ όσο αφορά τις ικανότητές τους να υιοθετούν και να αφομοιώνουν νέες τεχνολογίες, περιορισμούς στο κεφάλαιο, έλλειψη γνώσεων και ικανότητων σχετικά με την Πληροφορική.

Αυτό το κενό είναι εν μέρει αποτέλεσμα των διαφόρων εμποδίων (πραγματικών ή/και λόγω αντιλήψεων) που μπορεί να αποθαρρύνουν τις ΜΜΕ όχι μόνο στο να εφαρμόσουν πακέτα ΛΑΚ, αλλά και τεχνολογίες Πληροφορικής γενικότερα. Τα εμπόδια αυτά μπορεί να υφίστανται γενικά στον επιχειρηματικό κόσμο, αλλά επηρεάζουν σημαντικότερα τις ΜΜΕ για τους λόγους που ακολουθούν:

Σε αντίθεση με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις όπου μπορούν να ανταπεξέλθουν ευκολότερα με τα έξοδα που προκύπτουν από την επένδυση σε λογισμικά συστήματα, για τις ΜΜΕ τα έξοδα λειτουργίας και συντήρησης λογισμικών συστημάτων είναι αναλογικά βαρύτερα γι’ αυτές ως προς τα κέρδη / πωλήσεις τους. Άρα, έστω και με το πλεονέκτημα της ανέξοδης απόκτησης κάποιου ΛΑΚ, μια ΜΜΕ μπορεί να μην έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταπεξέλθει με τα έξοδα λειτουργίας και συντήρησής του.

Οι ΜΜΕ συνήθως έχουν περιορισμένα οικονομικά αποθέματα για πειραματισμούς: δεν έχουν την πολυτέλεια να ανταπεξέλθουν αζημίως σε ένα πιθανό ακριβό λάθος όπως τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Να μην αναφέρουμε και τον πιθανό οικονομικό / πρακτικό πονοκέφαλο της ενσωμάτωσης συστημάτων (ΛΑΚ) σε απαρχαιωμένα συστήματα, ή / και της αντικατάστασής τους.

Οι ΜΜΕ συνήθως υποχρεούνται να αποδεχτούν τις συνθήκες της αγοράς ή του τομέα τους (προμηθευτές, συνεργάτες, πελάτες και άλλοι εξωτερικοί παράγοντες) όπως είναι. Δεν είναι εις δυνατή θέση, όπως τις μεγαλύτερες εταιρείες, για να αλλάξουν αυτές τις συνθήκες. Πολλές φορές δυστυχώς, το πλεονέκτημα της ευελιξίας που μπορεί να έχει μια μικρή-μεσαία επιχείρηση στο να προσαρμόζεται πιο εύκολα στις αλλαγές, χάνεται λόγω της λιγότερο οργανωμένης διαχείρισης και ανύπαρκτης μακροχρόνιας χάραξης στρατηγικής σε συνδυασμό με τους άλλους λόγους της μή-χρήσης της Πληροφορικής. Έτσι, λόγω αυτών των καταληκτικών αβεβαιοτήτων και των άλλων ενδεχόμενων ρίσκων, είναι πιο πιθανών για τις ΜΜΕ να πάρουν μια πιο «συντηρητική» στάση όσο αφορά τις τεχνολογίες ΛΑΚ και να υιοθετήσουν μια πιο «περίμενε-να-δούμε-τι-θα-κάνουν-πρώτα-οι-άλλοι» στάση στη στρατηγική τους.

Παραμένοντας για λίγο στη θεματολογία της επιχειρηματικής Διαχείρισης και Λειτουργίας, ο καθορισμός της Στρατηγικής σε μια ΜΜΕ πολλές φορές καθοδηγείται προσωπικο-κεντρικά και η προσέγγιση είναι ενστικτώδες. Δίνεται πιο μεγάλη βαρύτητα στα θέματα καθημερινότητας και η στρατηγική εστιάζεται στο άμεσο ή στο μεσοπρόθεσμο παράθυρο χρόνου. Ο ρόλος του ιδιοκτήτη-διευθυντή είναι καθοριστικός σε θέματα Πληροφορικής, έστω και αν υπάρχει εντός της επιχείρησης εξειδικευμένο τμήμα.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο η έλλειψη επίγνωσης

Η γενική έλλειψη επίγνωσης από τις ΜΜΕ περί των συστημάτων ΛΑΚ είναι το σημαντικότερο εμπόδιο για την υιοθέτηση τους. Δεν εννοούμε μόνο έλλειψη επίγνωσης σχετικά με τις δυνατότητες, περιορισμούς, πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, αλλά άγνοια για την ίδια την ύπαρξη λύσεων ΛΑΚ. Βέβαια πολλές φορές η έλλειψη επίγνωσης περί θεμάτων Πληροφορικής είναι γενική, όχι μόνο περί ΛΑΚ. Χωρίς επίγνωση λοιπόν, μια ΜΜΕ δεν μπορεί να προβεί σε μία σφαιρική αξιολόγηση όλων των επιλογών (ΛΑΚ και μή) ώστε να διαλέξει αυτή που είναι η καλύτερη γι’ αυτή - πόσο μάλλον να μπορεί να δημιουργήσει πλάνο εξατομίκευσης («customization» - πλεονέκτημα όπου γενικά τα συστήματα ΛΑΚ υπερτερούν).

Σε μια παραπλήσια διάσταση, εντοπίζεται το πρόβλημα της έλλειψης επίγνωσης περί νομικών θεμάτων που αφορούν Δικαιώματα Χρήσης και Πνευματικής Ιδιοκτησίας, πόσο μάλλον για «Γενική Δημόσια Άδεια» («GPL») και λοιπές ορολογίες συναφείς των συστημάτων ΛΑΚ. Μπορεί το γεγονός ότι ένα μεγάλο ποσοστό χρηστών που δεν αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα της Νομοθεσίας περί θεμάτων Πληροφορικής να μην φαντάζει δα και ως μεγάλο πρόβλημα (π.χ.: άνθρωποι που δεν αντιλαμβάνονται ακόμη ότι «είναι παράνομο να αντιγράφεις CDs των Windows»), εν τούτοις οι ΜΜΕ είναι πιο επιρρεπείς σε αυτό το πρόβλημα όπου η αβεβαιότητα και η άγνοια μπορεί να τους οδηγήσουν σε θολά νερά για το τι είναι νόμιμο και τι παράνομο.

Αλλά ακόμα και διευθυντές-ιδιοκτήτες ΜΜΕ που γνωρίζουν περί ΛΑΚ, που αντιλαμβάνονται τα πλεονεκτήματα τους και έχουν μια ιδέα για το πως θα μπορούσαν να τα εκμεταλλευτούν, απλά δεν θέλουν ή / και δεν είναι έτοιμοι να πάρουν το ρίσκο και να επαναπροσδιοριστούν (πράγμα κάπως οξύμωρο έναντι του αυτοδημιούργητου χαρακτήρα που διακρίνει τις ΜΜΕ).

7. Συμπεράσματα

Καθώς εξετάσαμε κατά πόσο οι ΜΜΕ μπορούν να χρησιμοποιήσουν συστήματα ΛΑΚ προς όφελός τους, φθάσαμε σε κάποια συμπεράσματα.

Με το πλεονέκτημα του δωρεάν (ή πολύ χαμηλού) κόστους απόκτησης, τα συστήματα ΛΑΚ αποτελούν μια υπολογίσιμη επιλογή για τις ΜΜΕ με περιορισμένα οικονομικά αποθέματα προς επένδυση.

Τα τελευταία χρόνια υπήρξε μία αξιοσημείωτα καλή πρόοδος στις τεχνολογίες ΛΑΚ όσο αφορά την ευκολία χρήσης, τη συμβατότητα μεταξύ πλατφορμών και στην ανάπτυξη λογισμικού ΛΑΚ από πολυάριθμες ομάδες-κοινότητες που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο ως μέσο συνεργασίας.

Από την άλλη πλευρά, η όλη ιστορία με την εφαρμογή συστημάτων ΛΑΚ από τις ΜΜΕ έχει κάποια μειονεκτήματα και φέρει επίσης πιθανά ρίσκα. Μερικά κύρια σημεία: η ανεπίσημη / ελλειπτική τεχνική υποστήριξη από παροχείς, αναπάντεχος τερματισμός του έργου (ή «forking», όπως αναφέρθηκε προηγουμένως), η έλλειψη τεχνογνωσίας από το καθολικό ρεύμα της Πληροφορικής και γενικά η απουσία εγγυήσεων σχετικά με την πορεία ανάπτυξης κάποιου λογισμικού ΛΑΚ.

Αν αναμένετε μία καταληκτική ετυμηγορία για την καταλληλότητα των ΛΑΚ προς όφελος των ΜΜΕ, η απάντηση δεν θα είναι «ΝΑΙ» ή «ΟΧΙ» (σ.σ.: λέξεις που κατά παράδοση πρέπει να γράφονται με κεφαλαία). Αν μια ΜΜΕ αποφασίσει για ένα πρότζεκτ να χρησιμοποιήσει τα ενδεχομένως καλύτερα συστήματα που υπάρχουν (είτε ΛΑΚ, είτε «κλειστού» κώδικα), αλλά αποτυχαίνει να εφαρμόσει ορθολογιστική διαχείριση έργου (διαχείριση ρίσκων, προγραμματισμός χρόνου, προϋπολογισμός κλπ), τότε το όλο έργο κατευθύνεται προς την αποτυχία και με μελλοντικά προβλήματα, ανεξαρτήτως εάν η ΜΜΕ πλήρωσε ή όχι για την απόκτηση των λογισμικών συστημάτων.

Υπάρχει ανάγκη ανεξάρτητης ενημέρωσης και δημιουργίας επίγνωσης των μικρών-μεσαίων επιχειρηματιών σχετικά με τα δεδομένα των ΛΑΚ, πριν βιαστούν (π.χ.: λόγω μιας πιθανής ανεξέλεγκτης μόδας) να υιοθετήσουν ένα πακέτο ΛΑΚ σαν λύση. Πηγές (όσο γίνεται) ανεξάρτητης ενημέρωσης μπορεί να προέρχονται από τη βιομηχανία της Πληροφορικής (π.χ.: συμβουλευτικοί οργανισμοί, ανεξάρτητες ενημερωτικές εκδώσεις της βιομηχανίας, Ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα κλπ) αλλά, στην περίπτωση των ΜΜΕ, από επίσης πιο «παραδοσιακές» πηγές (π.χ.: συνδικάτα εταιρειών, συντεχνιακές οργανώσεις, κρατικοί φορείς, στενούς συνεργάτες κλπ) κατά προτίμηση σε τοπικό και κοινό επαγγελματικό επίπεδο.

Το τι εισηγείται εδώ, είναι ότι ένα καλό πακέτο ΛΑΚ πράγματι μπορεί να προσφερθεί σαν μια καλή σε προοπτική λύση για μια ΜΜΕ, δεδομένου ότι η ΜΜΕ πρώτα γνωρίζει τους περιορισμούς του πακέτου, τις δυνατότητες και τις προϋποθέσεις του, έτσι ώστε να είναι εις θέση να διακρίνει και να αποφασίσει εάν η λύση για μια συγκεκριμένη ανάγκη πρέπει να είναι ένα ΛΑΚ ή κάποιο άλλο (π.χ. «κλειστού» κώδικα).

Οι τεχνολογίες ΛΑΚ αρμόζουν βέλτιστα σε επιχειρήσεις οι οποίες συνειδητά επιλέγουν να βασίζονται σε Ανοικτά πρότυπα, αποφεύγοντας το «κλείδωμα» αποκλειστικά σε μία τεχνολογία (μιας συγκεκριμένης εταιρείας). Το ζήτημα του κόστους σε αυτήν την περίπτωση έρχεται δεύτερο.

Το μόνο σίγουρο που μπορώ να εκφέρω σαν γνώμη γενικά για τις τεχνολογίες ΛΑΚ, είναι το γεγονός ότι υπάρχουν είναι καλό: υψώνουν τον πήχη του ανταγωνισμού, ενθαρρύνοντας την έρευνα και το πνεύμα της καινοτομίας στη βιομηχανία της Πληροφορικής. Υπάρχουν βέβαια και άλλα πλεονεκτήματα σχετικά με την ύπαρξη των τεχνολογιών ΛΑΚ, αλλά θαρρώ πως έχουν μια πιο αντιληπτική και λιγότερο πραγματιστική χροιά.

Οι Μεγάλοι Αδελφοί και λίγα λόγια για το τέλος

Μιλώντας για μόδες, αποτελεί θετικό γεγονός το ότι μεγάλες εταιρείες Πληροφορικής (όπως η Microsoft, IBM, Oracle, SAP κλπ) όπου παραδοσιακά ανάπτυσσαν λύσεις βασισμένες στις εταιρικές τους τεχνολογίες αποκλειστικά για μεγάλες εταιρείες, τα τελευταία χρόνια στοχεύουν στρατηγικά στις ΜΜΕ, παρέχοντας πακέτα λύσεων «σε μικρή έκδοση» που αλλιώς θα ήταν οικονομικά και πρακτικά προσιτά μόνο για τις μεγάλες εταιρείες.

Μην νομίζετε ότι υπάρχει κάποιο κοινωφελές υπόβαθρο σ’ αυτή τη στρατηγική: Απλά οι μεγάλες εταιρείες Πληροφορικής, συνειδητοποιώντας ότι το μεγαλύτερο ποσοστό επιχειρήσεων ανήκουν στην Μικρή-Μεσαία κατηγορία (άρα η πρόσβαση σε αυτές σημαίνει πρόσβαση σε ένα μεγάλο μερίδιο αγοράς), προσπαθούν να απευθύνουν λύσεις στα ιδιοσυγκρασιακά προβλήματα και ανησυχίες των ΜΜΕ, όπως τα περιγράψαμε πιο συγκεκριμένα προηγουμένως.

Αυτή η εξέλιξη ήταν «καλώστηνε κι ας άργησε», μιας και οι μεγάλες εταιρείες της Πληροφορικής έχουν γενικά αποτύχει στο παρελθόν να επιδείξουν το ανάλογο ενδιαφέρον στο να «εμφυτέψουν» την αξία των λογισμικών συστημάτων στη νοοτροπία των ΜΜΕ. Εν μέρει αυτό οφείλεται στην επιλογή συγκέντρωσης των προσπαθειών τους προς τις μεγάλες εταιρείες, αφήνοντας τις μικρότερες για τους μεταπωλητές τους.

Άλλη μία υποσχόμενη επιλογή που φαίνεται να κερδίζει έδαφος, είναι οι λύσεις που βασίζονται σε συμφωνίες συνδρομής ή προμήθειας. Συνοπτικά αυτό σημαίνει ότι οι ΜΜΕ δεν θα χρειάζονται από τη πλευρά τους να ανησυχούν για την ανάπτυξη και εγκατάσταση ενός συστήματος, αλλά να «ενοικιάζουν» τις υπηρεσίες από ένα παροχέα. Λόγου χάρη: ο παροχέας θα «ενοικιάζει» το online κατάστημα, θα παρέχει τις συνδέσεις και υπηρεσίες μέριμνας μεταφορών στις ΜΜΕ για να πωλούν τα προϊόντα τους, με αντίτιμο συνδρομής ή προμήθειας-ανά-πώληση. Παράδειγμα, η Microsoft εισήγαγε από πέρσι το Office Live, όπου προσφέρει στις ΜΜΕ μια απλή και οικονομικά προσιτή ενιαία λύση που ενσωματώνει εργαλεία όπως online εταιρική συνεργασία, CMS ιστοσελίδας, e-CRM κλπ (σ.σ. για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στο SC Απριλίου, ή στο www.officelive.com).

Βέβαια λόγω της «κλειστής» φύσης αυτών των λύσεων, αναπόφευκτα υπάρχει περιορισμός στην ελευθερία μιας ΜΜΕ που θέλει να εξατομικεύσει 100% στα μέτρα της μία λύση με όποιο τρόπο επιθυμεί (και να μην ξεχνάμε το «κλείδωμα»).

Αξίζει να ελέγξετε ενδεικτικά ορισμένα δωρεάν πραγματάκια που προσφέρονται, παράδειγμα από τη Microsoft (www.microsoft.com/downloads - πιο βατά για απλούς χρήστες), Oracle (www.oracle.com/technology/software - πολύ ενδιαφέρων για developers)... το παιχνίδι βέβαια παίζεται σε επίπεδο «locking» :) .

Και κλείνοντας, εκεί που νομίζατε ότι το χάσμα μεταξύ τεχνολογιών ΛΑΚ και «κλειστού» κώδικα είναι κάτι το αγεφύρωτο, η Microsoft και η Novell (κατασκευάστρια εταιρεία του SUSE Linux) εξάγγειλαν τη διαφόρων επιπέδων μεταξύ τους συνεργασία που στοχεύει στη βελτιωμένη συμβατότητα μεταξύ συστημάτων ΛΑΚ και «κλειστού» κώδικα, ενιαίο παρουσιαστικό λογισμικών, καλύτερη συνεργασία / επικοινωνία μεταξύ «κλειστών» και Ανοικτών τεχνολογιών, «εξομάλυνση» θεμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας κλπ... όλα αυτά μέχρι το 2012. Αν και σημαντική εξέλιξη, εν τούτοις όχι δα και μεγάλη έκπληξη αφού δεν θα χρειάζονταν και πολλή διορατικότητα για να καταλάβει κανείς ότι η ανάγκη εν τέλει θα έσπρωχνε τα πράγματα προς αυτό το αναπόφευκτο. Και ενώ ηχούν καταδικαστικές φωνές πανικού και από τα δύο στρατόπεδα για αυτό το «σκανδαλώδες» εγχείρημα (ο καθένας για τους δικούς του λόγους), αφήνουμε το σχετικό σκίτσο να κλείσει το άρθρο με μια πιο ελαφρά διάθεση. (σ.σ.: δεν κατέχω τα πνευματικά δικαιώματα της εν λόγω εικόνας, οπόταν ψάξτε στο διαδίκτυο για τους "μεταλλαγμένους Linux πιγκουίνους", διαφήμιση (ή μάλλον δυσφήμιση :) ) της your's truly Mάικροσοφτ Κορπορέισιον :)!

Ορέστης Τριγγίδης

orestis@tringides.com , www.amalgamacy.info

( Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Πολίτης" -Κωδικός άρθρου: 813430 - 17/08/2008, Σελίδα: 82 εδώ)

Office Space: Το Δικαίωμα στην Τεμπελιά!

Κάπου στο 1883, ο γαμπρός του Καρλ Μαρξ, Πωλ Λαφάργκ, αποφασίζει από το κελί της φυλακής του ότι όλες τούτες οι θεωρίες του πεθερού του και των άλλων που τις πίστευαν περί «ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΧΑΡΑΣ», «ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ!», «ΖΗΤΩ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ!» κλπ, ότι δεν έστεκαν κι απόλυτα, επειδή στην πράξη είχαν… πολλή δουλειά. Και στο τέλος της ημέρας, ποιος χρειάζεται τόση πολλή δουλειά στη ζωή του; Το σκέφτηκε ακόμη λίγο και αποφάνθηκε ότι το ιδανικό της εργασίας όχι μόνο ΔΕΝ προσφέρει χαρά στον άνθρωπο αλλά τον περιορίζει στην ανάπτυξη της έκφρασης του εαυτού του. Μάλιστα, πήρε το πράγμα κι ένα βήμα παρακάτω λέγοντας ότι, το ιδανικό της εργασίας είναι αντιπαραγωγικό για την ίδια την εργασία και ότι η τεμπελιά όχι μόνο είναι επιθυμητή, αλλά και ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ούτως ώστε ο άνθρωπος να μπορεί, από τη μια, να σκέφτεται παραγωγικά και από την άλλη, να μπορεί να είναι ευτυχισμένος.

Και έτσι (υπό των κροταλισμάτων των κοκάλων του πεθερού του), έγραψε την επιτομή των ιδεών του στο σύγγραμμα με τίτλο «Το Δικαίωμα στην Τεμπελιά». 115 χρόνια μετά, ο σκηνοθέτης Mike Judge (γνωστός από το «Beavis and Butthead») αναπαρήγαγε αυτή την ιδέα υπό τη σκοπιά του επιχειρηματικού κόσμου της βιομηχανίας της Πληροφορικής, γράφοντας το σενάριο και σκηνοθετώντας τη ΘΡΥΛΙΚΗ ταινία Office Space.

Και επειδή το Office Space είναι μια από τις αγαπημένες μου ταινίες, σας προ(σ)καλώ στους παραμιλημένους συνειρμούς μου. Ίσως (ή μάλλον, είμαι αρκετά σίγουρος ότι) θα βρείτε τον εαυτό σας να συσχετίζεται με τις καταστάσεις που περιγράφονται, αν όχι τώρα, σίγουρα στο μέλλον, αργά ή γρήγορα :).

Η ιστορία

Ο (όχι πολλά χρόνια πριν) απόφοιτος πανεπιστημίου ήρωας μας Peter Gibbons βρίσκει τον εαυτό του να δουλεύει σε μια μεγάλη εταιρία κατασκευής λογισμικού. Αποκλεισμένος μέσα στο cubicle του (το γραφειάκι που βρίσκεται στη μέση κάποιου λαβύρινθου από διαχωριστικά), βρίσκεται μεταξύ των πέντε προϊσταμένων που του πρήζουν τα συκώτια για τις μη-παραγωγικές γραφειοκρατίες, των αποκτηνωμένων συναδέλφων του, εν μέσω ηλίθιων συμπεριφορών και μοχθηρών μισοχαλασμένων εκτυπωτών που κανένας δεν νοιάζεται να τους φτιάξει ή να τους πετάξει.

On top of that, η δουλειά που πρέπει να κάνει είναι κατά πολύ χαμηλότερη από αυτό που προσδοκούσε (συγκεκριμένα πρέπει να διορθώνει ημερομηνίες μέσα σε τεράστια databases). Με λίγα λόγια, ο φίλος μας (να μου επιτρέψετε αυτή την οικειότητα) είναι ένας συνηθισμένος υπάλληλος όπως πολλοί εξ’ ημών: Μισά τη δουλειά του.

Προσέξτε τώρα αυτό: Επειδή η δουλειά του είναι σκατά, μισά τη δουλειά του. Επειδή μισά τη δουλειά του, η αυτοπεποίθησή του πιάνει πάτο. Επειδή η αυτοπεποίθησή του πιάνει πάτο τα βλέπει όλα με απαισιοδοξία. Επειδή τα βλέπει όλα με απαισιοδοξία δεν έχει τα κότσια να ανοίξει το στόμα του και να κάτι γι’ αυτό. Επειδή δεν έχει τα κότσια να ανοίξει το στόμα του, κωλώνει να ζητήσει ραντεβού στην κοπέλα που γουστάρει (Joanna, που την ενσαρκώνει η Jennifer Aniston), δεν τολμά να ζητήσει ούτε αύξηση, ούτε προαγωγή, ούτε καν να πει τη γνώμη του για να βελτιωθούν οι υφιστάμενες αντιπαραγωγικές διαδικασίες που του κάνουν τη ζωή μαύρη. Και γι’ αυτό το λόγο, κλείνει και ξαναρχίζει ο φαύλος κύκλος στο ίδιο σημείο: Επειδή η δουλειά του είναι σκατά, μισά τη δουλειά του και μισά τη ζωή του.

Φίλοι μου, μπορείτε να αρνηθείτε ειλικρινά ότι το παραπάνω σενάριο σας είναι άγνωστο; Δεν ξέρω πόσοι από σας που διαβάζετε τώρα αυτές τις γραμμές εργάζονται κάπου ως υπάλληλοι, αλλά όσοι από σας δεν έχετε κάνει μια βόλτα εκτός του γυάλινου πύργου του πανεπιστημίου ή του κολλεγίου σας, απλά ρωτήστε άλλους. Ίσως αυτούς που θα ρωτήσετε να βλέπουν τα πράγματα πιο συγκαταβατικά, ή να μην μπορούν να αντιληφθούν αντικειμενικά ότι βρίσκονται και αυτοί σε αυτό το φαύλο κύκλο. Αλλά μιλώντας από προσωπική εμπειρία: δυστυχώς αυτό το σενάριο το έχω δει, το βλέπω ακόμη και για κάποιο σύντομο χρονικό διάστημα το έχω βιώσει ως ένα βαθμό.

Και επιστρέφοντας στην ιστορία μας, η εταιρεία που εργάζεται ο φίλος μας προσλαμβάνει εξωτερικούς συμβούλους οι οποίοι αφού μελετήσουν και πάρουν συνεντεύξεις από τους υφιστάμενους υπαλλήλους, θα αποφασίσουν ποιοι από αυτούς «είναι πλεονάζων» (δηλαδή, πόσοι από αυτούς μπορούν να αντικατασταθούν με πιο χαμηλόμισθο προσωπικό, ή να γίνει η δουλειά τους outsource, ή αν μπορούν να βρουν ένα φουκαρά που να του φορτώσουν τη δουλειά των δύο υφιστάμενων) και άρα πρέπει να απολυθούν.

Στη μιζέρια του δεν είναι μόνος: μαζί του είναι και δύο άλλα παλικάρια συνάδερφοι (ο Michael και ο Samir που συμπάσχουν μεν, αλλά δεν τους παίρνει τόσο πολύ από κάτω δε), η αδιάφορη φιλενάδα του και ο γείτονάς του ο Lawrence. Ο Lawrence, συγκεκριμένα, είναι ένας άνετος και χαλαρός τύπος που δουλεύει σε κατεδαφίσεις. Είναι απλός και ίσιος και, κυρίως, παρά το ότι υστερεί σε διανοουμενίστικη αντίληψη, ανώτερη μόρφωση και επαγγελματικό, στάτους, κατά πολλάκις πιο απλοϊκά ευτυχισμένος από τον Peter. Και όταν ο απεγνωσμένα χαμένος με τη ζωή του Peter τον ρωτά «τι θα έκανες αν είχες αύριο πάρα πολλά λεφτά», ο σκοπός της ζωής του Lawrence συνοψίζεται ως «θα πηδούσα δύο γκόμενες ταυτόχρονα».

«Το κουμπί»

Και φτάνουμε σε αυτό που μου αρέσει να το αποκαλώ «το κουμπί». Δεν θέλω να φανώ ούτε ελιτιστής (τρομάρα μου) ούτε ως καλύτερος, αλλά από ότι βλέπω και από άλλους συναδέλφους Πληροφορικάριους (και γενικά engineers), πιστεύω ότι έχουμε καλύτερη διορατικότητα και την τάση να μπορούμε να δούμε κυνικά τα πράγματα γύρω μας που απλά ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ. Καλή ώρα: άχρηστες διαδικασίες, μαλάκες διευθυντές, κομπλεξικούς ανθρώπους, τις αδικίες στο σύστημα, την κοροϊδία και την ειρωνεία μέσα από τις καταστάσεις, την παραποθκιάν γενικότερα.

Δυστυχώς πολλές φορές αυτά τα πράγματα όχι μόνο τα βλέπουμε, αλλά μας παίρνουν κι από κάτω. Συνηθισμένο αντίκτυπο είναι η αποκτήνωση: π.χ. βλέπετε κάτι τύπους με γυαλιά, με ατημέλητα μαλλιά και μούσια, δωσ’ του φαί, μπύρες και τσιγάρα. Η κυνικότητα ή με το συνεχές παράπονο στο στόμα είναι άλλες γνωστές αντιδράσεις.

Φτάνει όμως ένα σημείο όπου όλα αυτά έχουν συσσωρευτεί τόσο πολύ, που επέρχονται κάποια γεγονότα που λειτουργούν ως καταλύτες για να ενεργοποιήσουν αυτό που αποκαλώ «το ΚΟΥΜΠΙ».

Μόλις πατηθεί αυτό το κουμπί ακολουθεί τότε μια αλυσιδωτή αντίδραση στον ταλαιπωρημένο από τις μαλακίες Πληροφορικάριο, όπου καλύτερα να μην μπλέξετε μαζί του επειδή η δύνη που θα περιστρέφεται γύρω του πιθανόν να σας οδηγήσει σε αναπάντεχα τρελές καταστάσεις στις οποίες δεν θα θέλατε να μπείτε.

Κάτι τέτοιο λοιπόν συμβαίνει στο φίλο μας τον Peter όταν καθώς ο υπνωτιστής-ψυχοθεραπευτής που του λέει «μόλις μετρήσω ως το τρία θα βγεις από τη βαθιά ήρεμη κατάσταση και πίσω στην πραγματικότητα», πεθαίνει από καρδιακή προσβολή στο «ένα… δύο… αργκκλλλ!». Αποτέλεσμα; Πατήθηκε το κουμπί του Peter που ούτε καν νοιάζεται για τον υπέρβαρο υπνωτιστή που χαροπαλεύει στο πάτωμα… Μετά από αυτό, ακολουθεί το καλύτερο κομμάτι του έργου, πολύ κρίμα να σας το χαλάσω :). Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε τα μεσάνυχτα μπροστά από τη μηχανή του DVD club και γυρεύετε στα γρήγορα μια καλή ταινία για να δείτε, σας τη συνιστώ ανεπιφύλακτα! Την επόμενη μέρα θα πάτε με διαφορετικό αέρα στη δουλειά και γενικά θα δείτε τα πράγματα, τους ανθρώπους, τις καταστάσεις… διαφορετικά :).

Cult status

Μια ταινία που θεωρείται «cult» σημαίνει ότι διατηρεί ένα σχετικά μικρό (ή συγκεκριμένο) φανατικό κοινό ανεξαρτήτως των εισπρακτικών και κριτικών της επιδόσεων. Το Office Space, ως ο εκφραστής των απανταχού ταλαίπωρων Πληροφορικάριων που αγαπούν την ταινία (μεταξύ αυτών και ο υποφαινόμενος :) ), έχει αναμφισβήτητα αποκτήσει cult status.

Είναι δύσκολο κανείς να μην ταυτιστεί με τους μικρο-διευθυντές των οποίων η άγνοιά τους για την Πληροφορική αλλά συνάμα και η υπεροψία τους σε κάνει να θέλεις να τους βρίσεις και να τους δώσεις το ξύλο της ζωής τους. Σε πόσους από σας δεν σας έτυχε να θέλετε να πετάξετε το δυσλειτουργικό υπολογιστή έξω από το παράθυρο, ή να πιάσετε τον εκτυπωτή που σας μασά τις κόλλες και να τον κάμετε 100 κομμάθκια με τη μάτσα; Πόσοι από ‘σας δεν αναρωτηθήκατε «τώρα ο υπολογιστής εξυπηρετεί εμένα; ή με έχει αυτός εμένα σκλάβο του και χαμπάρι δεν παίρνω;». Και ένα τελευταίο, πόσοι από ‘σας δε νιώσατε ότι φθάσετε πολύ κοντά στο κουμπί, που αν πατηθεί «φακκάτε τα ούλλα χαμέ, σικκιμέ τζιαι άσσιχτιρ, που να παν στ’ ανάθεμαν ούλλοι τζιαι ούλλα, εγώ ΕΦΥΑ: ΠΑΩ ΝΑ ΖΗΣΩ»;

Αντιλαμβάνεστε.

Τίτλοι τέλους

Ανακαλώ: το «κουμπί» είναι μια ακραία κατάσταση, που όσο ρεαλιστική κι αν μας φαίνεται σε κάποιες άσχημες καταστάσεις, εν τούτοις δεν είναι η λύση που έρχεται άνευ συνεπειών. Και ακριβώς γι’ αυτό τις περισσότερες φορές, όσο πολύ κοντά κι αν βρεθήκαμε να το πατήσουμε, εν τούτοις κάτι μας κρατά πίσω και δεν το κάνουμε. ‘Ίσως για καλό. Για τον Peter Gibbons, πάντως, παρόλες των συνέπειες, στο τέλος τα πράγματα πήγαν μια χαρά γι αυτόν. Δεν θα σας πω το τέλος της ταινίας παρά μόνο ότι τα βρήκε μια χαρά με τη Joanna (Jennifer Aniston)!.

Δεν ξέρω ποιες σκέψεις και πώς να τις μεταδώσω. Χιλιοειπωμένα πράγματα βασικά… Στο τέλος της ημέρας δεν θέλεις και πολλά μεγαλεία για να νιώθεις καλά. Δεν χρειάζεται να κάνεις ανά πάσα στιγμή κάτι το «ουσιαστικό και σπουδαίο» για να νιώθεις ικανοποιημένος με τον εαυτό σου – κατ’ ακρίβεια, μερικές φορές αρκεί να μην κάνεις τίποτα :).

Στο κάτω-κάτω, ποιος είναι ο στόχος; Να δουλεύεις σκληρά μια ζωή; Και τι έγινε αν δεν καταφέρεις να μπεις στην τοπ καλοπληρωμένη εταιρεία που για να επιβιώσεις εκεί πρέπει να ξεζουμίζεσαι 12 ώρες την ημέρα; Τι να τις κάνεις τις είκοσι χιλιάδες λίρες που θα σου δίνει τον χρόνο, όταν θα δουλεύεις σαν σκλάβος και δεν θα χεις ούτε το χρόνο και ούτε τη δύναμη για να ευχαριστηθείς ένα πεντάωρο φραπέ και άσκοπη χαζοκουβέντα με τον κολλητό σου; Δεν ξέρω, φαίνεται δεν είμαι καλός στο να γράφω συμπεράσματα σε αυτό το τεύχος… Περιορίζομαι στο (όχι δικό μου): Είναι τόσο απλό να είσαι ευτυχισμένος, αλλά τόσο δύσκολο να είσαι απλός! *

Ορέστης Τριγγίδης

orestis@tringides.com – blog: http://tringides.blogspot.com

* Gururaj Ananda Yogi, www.fisu.org

Άλαν Τούρινγκ: Επιστήμονας, Ήρωας, Μάρτυρας

Με ποιο τρόπο άραγε θα μπορούσε κανείς να συνδέσει μια από τις πιο καθοριστικές μάχες του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, τα πιο σημαντικά επιτεύγματα στην ιστορία της Πληροφορικής μαζί με την ιστορία της ζωής ενός ανθρώπου και τον τραγικό θάνατο του - θύμα μιας άδικης κοινωνίας;

Αυτό δεν είναι ένα συνηθισμένο άρθρο για ένα περιοδικό Πληροφορικής, ούτε ακόμα μία (βαρετή) βιογραφία κάποιου ανθρώπου που πέθανε πριν πενήντα χρόνια στην Αγγλία. Ο λόγος που η ιστορία του Άλαν Τούρινγκ φιλοξενείται στο παρόν SC δεν είναι διόλου μονάχα για τις σημαντικότατες εισφορές του στην Επιστήμη των Υπολογιστών. Άλλωστε αυτές οι εισφορές έχουν αναγνωριστεί (κυρίως μεταθάνατον) και σίγουρα κάθε φοιτητής Πληροφορικής θα έχει ακούσει έστω και μία φορά για τη «Μηχανή Τούρινγκ» («Turing Machine») και για τη «Δοκιμή Τούτινγκ» («Turing Test») στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μαθηματικός, δάσκαλος της λογικής, κρυπτογράφος, θεωρείται συχνά πατέρας της Επιστήμης των Υπολογιστών.

Σε αυτό το μικρό αφιέρωμα όμως θα επιχειρήσουμε να επεκταθούμε και να σκιαγραφήσουμε την όχι σε πολλούς γνωστή προσφορά του για τη νικηφόρο (για τους Σύμμαχους) κατάληξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και από την άλλη, την τραγική κατάληξη του ιδίου, ζώντας σε μια εποχή όπου η κοινωνία και η πολιτεία δεν μπορούσαν να αποδεχτούν τη διαφορετικότητά του σαν ομοφυλόφιλος, εξαναγκάζοντας τον σε ορμονική «θεραπεία» και σπρώχνοντας τον έτσι στην αυτοκτονία.

Μεγαλοφυΐα από Παιδική ηλικία, μόρφωση.

Ο Τούρινγκ γεννήθηκε στις 23 Ιουνίου 1912 στο Πάντιγκτον του Λονδίνου. Πολύ νωρίς, παρουσίασε τα σημάδια της μεγαλοφυΐας του, που επρόκειτο να επιδείξει και αργότερα. Λέγεται ότι διδάχθηκε να διαβάζει σε τρεις εβδομάδες και παρουσίαζε μεγάλη οικειότητα με τους αριθμούς και τους γρίφους.

Οι γονείς του τον έγραψαν στο St. Michael, ένα ημερήσιο σχολείο, όταν ήταν έξι ετών. Η διευθύντρια αναγνώρισε τη μεγαλοφυΐα του αρχικά, όπως πολλοί από τους εκπαιδευτικούς του. Το 1926, στην ηλικία των 14 ετών, πήγε στο σχολείο Sherborne στο Dorset εσώκλειστος. Η πρώτη ημέρα του συνέπεσε με μια γενική απεργία στην Αγγλία και έτσι οδήγησε μόνος του, πάνω από εξήντα μίλια με το ποδήλατό του από το Σαουθάμπτον μέχρι το σχολείο του, αφού σταμάτησε σε ένα πανδοχείο για να περάσει την νύχτα - ένας άθλος που αναφέρθηκε και στον τοπικό Τύπο της εποχής.

Η φυσική κλίση του Τούρινγκ προς τα μαθηματικά και την επιστήμη δεν ήταν ικανή να κερδίσει τον σεβασμό των δασκάλων του στο Sherborne, ένα διάσημο και ακριβό δημόσιο σχολείο, το οποίο έδινε περισσότερη έμφαση στους κλασσικούς. Ο διευθυντής του έγραψε στους γονείς του: "Ελπίζω ότι δεν θα πέσει μεταξύ δύο σχολών. Εάν πρόκειται να μείνει στο δημόσιο σχολείο, πρέπει να στοχεύσει να γίνει μορφωμένος. Εάν πρόκειται να γίνει απλώς επιστημονικός ειδικός, σπαταλά το χρόνο του σε ένα δημόσιο σχολείο". Παρά το γεγονός αυτό, ο Τούρινγκ συνέχισε να παρουσιάζει αξιοπρόσεκτες δυνατότητες στις επιστήμες που αγαπούσε, λύνοντας προηγμένα προβλήματα του 1927 χωρίς ακόμη να έχει μελετήσει το στοιχειώδη λογισμό. Το 1928, σε ηλικία δεκαέξι ετών, ο Τούρινγκ μελέτησε την εργασία του Άλμπερτ Αϊνστάιν και όχι μόνο την κατάλαβε αλλά προέκτεινε τα ερωτήματα του Αϊνστάιν για τους νόμους του Νεύτωνα για την κίνηση, σε ένα κείμενο το οποίο δεν δημοσιεύθηκε.

Πέρα από τις επιστήμες, ο Τούρινγκ ήταν πολύ καλός αθλητής μαραθωνίου. Ο καλύτερος χρόνος του, 2 ώρες, 46 λεπτά και 3 δευτερόλεπτα, ήταν μόλις 11 λεπτά πιο αργός από τον αντίστοιχο του νικητή στους ολυμπιακούς αγώνες του 1948.

Οι ελπίδες και οι φιλοδοξίες του Τούρινγκ στο σχολείο αυξήθηκαν από τα ισχυρά αισθήματά του για το φίλο του Christopher Morcom, με τον οποίο ερωτεύτηκε, αν και δεν υπήρχε ανταπόκριση. Ο Morcom πέθανε μόνο μερικές εβδομάδες πριν από το τελευταίο εξάμηνο τους στο Sherborne, από περιπλοκές της βοοειδούς φυματίωσης, μετά από κατανάλωση μολυσμένου γάλατος αγελάδας.

Στη συνέχεια σπούδασε στο King’s College του Κέμπριτζ, όπου και το 1935 εκλέχτηκε συνεργάτης. Στο βαρυσήμαντο έγγραφό του "Για τους υπολογίσιμους αριθμούς, με μια εφαρμογή στην αποφασισιμότητα", ο Τούρινγκ αναδιατύπωσε τα αποτελέσματα του 1931 του Κούρτ Γκέντελ για τα όρια της απόδειξης και του υπολογισμού, με αυτό που ονομάζεται σήμερα «Καθολική Μηχανή Τούρινγκ». Οι μηχανές Τούρινγκ είναι μέχρι σήμερα το κεντρικό αντικείμενο μελέτης της θεωρίας υπολογισμού.

Το 1938 έλαβε το διδακτορικό του από το Princeton και η διατριβή του εισήγαγε την έννοια του hypercomputation (υπερ-υπολογισμού).

Πίσω στο Κέμπριτζ το 1939, παραβρέθηκε στις διαλέξεις από το Λούντβιχ Βίτγκενσταιν για τα θεμέλια των μαθηματικών. Οι δυο τους διαφώνησαν, με τον Τούρινγκ να υποστηρίζει τον φορμαλισμό και τον Βίτγκενσταιν να υποστηρίζει ότι τα μαθηματικά υπερεκτιμούνται και δεν ανακαλύπτουν καμία απολύτως αλήθεια.

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Κρυπτογραφική ανάλυση, το «σπάσιμο» του Enigma και το τέλος των Γερμανικών U-boat.

Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δυνάμεις του Άξονα πλεονεκτούσαν στη θάλασσα έναντι των Συμμάχων. Και ο λόγος ήταν τα Γερμανικά υποβρύχια U-boat: μικρά, ευέλικτα και γρήγορα, αποτελούσαν συνεχή απειλή για οτιδήποτε πλεούμενο των Συμμάχων, πολεμικό και μη. Οι Σύμμαχοι μετά δυσκολίας μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα U-boat και έτσι, εκτός των μεγάλων απωλειών από τη πλευρά των συμμάχων, ο Πόλεμος στη θάλασσα (τουλάχιστον) δεν διαφαίνονταν ότι θα τέλειωνε σύντομα.

Οι δυνάμεις του Άξονα είχαν επίσης ακόμα ένα πλεονέκτημα: τη δυνατότητα της κρυπτογραφημένης επικοινωνίας. Έτσι, όπως και τα υπόλοιπα στρατιωτικά σώματα, τα U-Boat μπορούσαν να εκπέμπουν και να δέχονται κρυπτογραφημένες διαταγές, συντεταγμένες και στοιχεία βολής από διάφορα ασύρματα δίκτυα επικοινωνίας. Η υποκλοπή αυτών των σημάτων από τους Συμμάχους ήταν ουσιαστικά άσκοπη, αφού δεν ήξεραν με ποιον τρόπο να τα αποκωδικοποιήσουν.

Για την κωδικοποίηση / αποκωδικοποίηση της επικοινωνίας, οι δυνάμεις του Άξονα χρησιμοποιούσαν τις μηχανές (Wehrmacht) Enigma – φορητές μηχανές ηλεκτρο-μηχανικού ρότορα, καθώς και άλλες (παρόμοιες) μηχανές κρυπτογράφησης.

Θα ήταν δύσκολο λοιπόν να φανταστεί κανείς, ότι σε ένα γαλήνιο τοπίο όπως το πάρκο Bletchley κοντά στο Κέμπριτζ θα διεξάγονταν μια από τις πιο καθοριστικές μάχες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εκεί, κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο Άλαν Τούρινγκ ήταν σημαντικός συμμετέχων στις προσπάθειες να σπάσουν τους γερμανικούς κωδικούς. Κατ’ ακρίβεια, ήταν το κεντρικό πρόσωπο στο σπάσιμο των γερμανικών κωδικών, όντας ο προϊστάμενος της ομάδας, γνωστή και ως «Ομάδα (Καλύβα) 8» («Hut 8», ένα από τα περίπου μια ντουζίνα φαινομενικά ασήμαντα υποστατικά στο πάρκο Bletchley), ειδικευμένο τμήμα αρμόδιο για τα γερμανικά ναυτικά σήματα (και φυσικά, των U-boat).

Ο Τούρινγκ λοιπόν συνειδητοποίησε ότι δεν ήταν απαραίτητο να εξεταστούν όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί για να σπάσουν τους κωδικούς της μηχανή Enigma. Απέδειξε ότι ήταν δυνατό να εξετάσει τις σωστές τοποθετήσεις των διακοπτών (περίπου ένα εκατομμύριο συνδυασμοί) χωρίς να πρέπει να εξεταστούν οι τοποθετήσεις του πίνακα συνδέσεων (περίπου 157 εκατομμύριο συνδυασμοί). Ενώ ακόμα ένας τρομερός στόχος, ένα εκατομμύριο συνδυασμοί ήταν επιτεύξιμοι χρησιμοποιώντας μια ηλεκτρομηχανική μηχανή - τη βόμβα («bombe»), ονομασμένη από τη πολωνική σχεδιασμένη bomba.

Ο Τούρινγκ όμως εφεύρε την τεχνική Banburismus για να βοηθήσει στο σπάσιμο της Γερμανική κρυπτογραφικής συσκευής. Για να βοηθήσει, ο πρώτος ψηφιακός προγραμματίσημος ηλεκτρονικός υπολογιστής αναπτύχθηκε, ο Κολοσσός.

Όπως ορθά έχετε φανταστεί, μετά από το επιτυχή «σπάσιμο» της μηχανής Enigma, οι Σύμμαχοι μπορούσαν μέσω των ταπεινών καλυβών στο πάρκο Bletchley να αποκρυπτογραφούν γρήγορα τη συντριπτική πλειοψηφία όλων των τηλεπικοινωνιών των δυνάμεων του Άξονα, μαζί και αυτών των U-boat. Το σημαντικό βέβαια ήταν το γεγονός ότι το όλο εγχείρημα της αποκρυπτογράφησης λειτουργούσε υπό καθεστώς άκρας μυστικότητας, ώστε οι Σύμμαχοι να είχαν το πλεονέκτημα εκμεταλλευόμενοι την άγνοια των δυνάμεων του Άξονα για το σπάσιμο της μηχανής Enigma.

Έτσι, τα Γερμανικά U-boat έχασαν το πλεονέκτημά τους, αφού μπορούσαν να εντοπιστούν σχετικά εύκολα, αποκρυπτογραφώντας τις συντεταγμένες, την πορεία τους και άλλες επικοινωνίες. Πάρα πολλοί άνθρωποι που ταξίδευαν στις θάλασσες κατά τον Πόλεμο οφείλουν τη ζωή τους στη δουλειά αυτού του ανθρώπου στην επιστήμη της κρυπτογραφίας. Με την ίδια εφαρμογή, μπορούσαν να αποκρυπτογραφούνται και οι επικοινωνίες των Δυνάμεων Αέρος και Ξηράς του Άξονα (στην «Καλύβα 6» και «Καλύβα 3»).

Είναι πολύ δύσκολο να υπολογίσει κάποιος τον αντίκτυπο στην έκβαση του Πολέμου που οφείλεται σε αυτό το εγχείρημα. Υπολογίζεται ότι η λήξη του Πολέμου στην Ευρώπη επισπεύστηκε για δύο χρόνια λόγω της αποκρυπτογράφησης των Γερμανικών κωδικών στις επικοινωνίες.

Όπως είπαμε, λόγω της ακραίας μυστικότητας που επικρατούσε σχετικά με την αποκρυπτογράφηση των επικοινωνιών του Άξονα, οι συνεισφορές του Τούρινγκ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ δημόσια κατά τη διάρκεια της διάρκειας ζωής του, επειδή η εργασία του ήταν απόρρητη. Η εργασία του Τούρινγκ, που κρατήθηκε μυστική μέχρι τη δεκαετία του '70 (περίπου 20 χρόνια μετά το θάνατό του), δεν ήταν γνωστή ούτε και από στενούς του φίλους.

Ο Τούρινγκ Μετά τον Πόλεμο: Η Γένεσης της Επιστήμης των Υπολογιστών

Μετά τον Πόλεμο, ο Τούρινγκ μπορούσε να επεκταθεί στην εφαρμογή (στα πλαίσια του πρακτικού δυνατού αναλογίζοντας τα μέσα της τότε εποχής) και ανάπτυξη του αθροίσματος των επιστημών που όρισαν την έννοια της «Επιστήμης των Υπολογιστών» (αν και θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε εδώ άλλους πιο ορθολογιστικούς όρους): Λογική, Τεχνητή Νοημοσύνη, Αλγοριθμική Λογική, Μαθηματικά... όλα αυτά όπου είναι περισσότερο γνωστός σήμερα.

Ο Τούρινγκ αντιμετώπισε το πρόβλημα της τεχνητής νοημοσύνης, και πρότεινε ένα πείραμα γνωστό σήμερα ως «Δοκιμή Τούρινγκ», μια προσπάθεια να καθοριστούν πρότυπα για μια μηχανή που καλείται νοήμων: δηλαδή εάν είναι δυνατό να ειπωθεί ότι μια μηχανή γνωρίζει και μπορεί να σκεφτεί.

Σχεδίασε έναν από τους πρώτους ηλεκτρονικούς προγραμματίσημους ψηφιακούς υπολογιστές, εργάστηκε πάνω στο σχέδιο της αυτόματης μηχανή υπολογισμού και το 1946 παρουσιάζει το πρώτο πλήρες σχέδιο ενός υπολογιστή. Αν και πέτυχε το σχεδιασμό της αυτόματης μηχανής υπολογισμού, υπήρξαν καθυστερήσεις στην έναρξη του προγράμματος και απογοητεύτηκε.

Το 1948, ο Τούρινγκ, συνεργάζεται με τον προηγούμενο προπτυχιακό συνάδελφό του, Champernowne και αρχίζει ένα πρόγραμμα σκακιού για έναν υπολογιστή που δεν έχει υπάρξει ακόμα. Το 1952, χωρίς έναν υπολογιστή αρκετά ισχυρό να εκτελέσει το πρόγραμμα, ο Τούρινγκ έπαιξε ένα παιχνίδι στο οποίο μιμήθηκε τον υπολογιστή, σκεπτόμενος για μισή ώρα ανά κίνηση. Το παιχνίδι καταγράφηκε και το πρόγραμμα έχασε από έναν συνάδελφο του Τούρινγκ. Εντούτοις, λέγεται ότι το πρόγραμμα κέρδισε ένα παιχνίδι ενάντια στη σύζυγο του Champernowne.

Πέρα από την επιστήμη των υπολογιστών, ο Τούρινγκ εργάστηκε από το 1952 μέχρι το θάνατό του το 1954, στη μαθηματική βιολογία και συγκεκριμένα στη μορφογένεση.

Ποινική Δίωξη για Ομοφυλοφιλία και Θάνατος

Ο Άλαν Τούρινγκ είχε την... ατυχία να είναι ομοφυλόφιλος σε μια περίοδο όπου η ομοφυλοφιλία στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούσε έγκλημα και θεωρείτο ως ψυχιατρική πάθηση.

Το 1952, ο εραστής του βοήθησε έναν συνεργό προκειμένου να διαρρήξει το σπίτι του Τούρινγκ. Ο Τούρινγκ πήγε στην αστυνομία να καταγγείλει το έγκλημα. Ως αποτέλεσμα της έρευνας της αστυνομίας, ο Τούρινγκ ειπώθηκε να έχει σεξουαλική σχέση με ένα 19χρονο άτομο και ο Τούρινγκ χρεώθηκε με την κατηγορία της σεξουαλικής διαστροφής. Δεν πρόσφερε καμία υπεράσπιση στον εαυτό του και τελικά καταδικάστηκε. Μετά από μια καλά κοινοποιημένη δίκη, του δόθηκε η επιλογή μεταξύ της φυλάκισης και μιας ορμονικής «θεραπείας» για τη μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας. Για να αποφύγει τη φυλάκιση, επέλεξε τις εγχύσεις ορμονών οιστρογόνων, οι οποίες διήρκησαν ένα έτος, με σοβαρές παρενέργειες όμως, όχι μόνο σωματικές (όπως την ανάπτυξη στήθους) αλλά και ψυχικές, οδηγώντας τον σε αποξένωση και κατάθλιψη.

Η καταδίκη του Τούρινγκ για ομοφυλοφιλία του κατάστρεψε τη σταδιοδρομία, αφού μια από τις επιπτώσεις της καταδίκης ήταν να χάσει το δικαίωμα να εργάζεται, εμποδίζοντας τον να συνεχίσει να παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες στην Υπηρεσία Πληροφοριών (GCHQ) για θέματα κρυπτογραφίας.

Στις 7 Ιουνίου, 1954, πέθανε από δηλητηρίαση κυανίου, προφανώς (;) από ένα μήλο που άφησε μισοφαγωμένο και περιείχε κυάνιο. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι ο θάνατός του ήταν σκόπιμος οπότε και θεωρήθηκε αυτοκτονία. Η μητέρα του, εντούτοις, επίμονα υποστήριξε ότι η κατάποση οφείλοταν στην απρόσεκτη αποθήκευση εργαστηριακών χημικών ουσιών του. Οι φίλοι του ισχυρίστηκαν ότι ο Τούρινγκ είναι πιθανό να είχε αυτοκτονήσει με αυτόν τον τρόπο, για να δώσει στη μητέρα του κάποια εναλλακτική αιτία για το θάνατο του.

Άλλες θεωρίες και εικασίες σχετικά με το θάνατό του διέδωσαν διάφορες φήμες κατά καιρούς, παράδειγμα ότι ο Τούρινγκ διάλεξε αυτή τη μέθοδο αυτοκτονίας σαν αφιέρωμα στην αγαπημένη του ταινία «Η Χιονάτη και οι Εφτά Νάνοι». Το ενδεχόμενο δολοφονίας είχε επίσης διατυπωθεί, λόγω της συνεργασίας του Τούρινγκ με τις Μυστικές Υπηρεσίες, από φόβο μήπως η ομοφυλοφιλία του αποτελέσει αιτία για διαρροή πληροφοριών. Αυτή η θεωρία, αν και γενικά κατηγορηματικά μη αποδεκτή, ενισχύεται από το γεγονός ότι το ίδιο το μήλο ποτέ δεν ελέγχτηκε για κυάνιο, αλλά το συμπέρασμα της δηλητηρίασης σαν αιτία θανάτου ήταν αποτέλεσμα νεκροψίας.

Μεταθανάτια Αναγνώριση

Σήμερα βέβαια αναγνωρίζεται καθολικά η εισφορά του Άλαν Τούρινγκ, όχι μόνο στην καθαυτή Επιστήμη των Υπολογιστών, αλλά και στην Κρυπτογραφία, Τεχνητή Νοημοσύνη, Μαθηματικά, Λογισμό, Βιολογία κλπ.

Το Βραβείο Τούρινγκ θεωρείται σαν ένα αντίστοιχο «Βραβείο Νόμπελ της Πληροφορικής». Η προσωπικότητά του τιμάται με διάφορους τρόπους (αγάλματα κλπ) και το όνομά του χρίζει ποίκιλλες περιπτώσεων: δρόμους, πτέρυγες πανεπιστημίων, ετήσια συνέδρια, ερευνητικά προγράμματα, θέματα Επιστήμης Υπολογιστών κλπ.

Φημολογείται δε, ότι το μισοφαγωμένο μήλο που χρησιμοποίησε ο Τούρινγκ για να αυτοκτονήσει ήταν και η έμπνευση του (πολύ) γνωστού logo της Apple (Πέτρο, Αλεξία και Θεόδωρε μπορείτε να χαρείτε... λίγο). Αν και όχι ευρέως αποδεκτή θεωρία, η ίδια η εταιρεία ουδέποτε έχει τοποθετηθεί επίσημα περί αυτού του θέματος.

Συγγραφή / Επιμέλεια: Ορέστης Τριγγίδης

orestis@tringides.com , www.amalgamacy.info

( Αρχική Έκδοση: Περιοδικό StudentStyle / StudentClick www.student-style.net )

Σημ: Κομμάτια που πάρθηκαν μερικώς ή σχεδόν αυτούσια από την Βικιπαίδεια (την Ελληνική Wikipedia – http://el.wikipedia.org) κα την αντίστοιχη Αγγλική, υπόκεινται κάτω από τα αντίστοιχα καθεστώτα που διέπουν τους νόμους και κανονισμούς σχετικά με τις άδειες χρήσης GPL (ειδικά όσο αφορά τις εικόνες) και GNU Free Documentation License (ειδικά όσο αφορά τα κείμενα) διατηρώντας η Βικιπαίδεια όλα τα σχετικά δικαιώματα και Αποποίηση Ευθυνών.